Author: Институт перевода Библии
Date: 2024-04-28T06:33:20.964492+00:00

Рут • Юнус: Рут

Рут • Юнус: Рут

1. Сифте гаф Гьюрматлу дустар!

1. Рут

Creative Commons: BY-NC-ND 4.0

© Институт перевода Библии; Информацию о лицензии этого издания можно найти здесь: https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/deed.ru

Институт перевода Библии

Институт перевода Библии, 101000 Москва, Главпочтамт, а/я 360
ibt_inform@ibt.org.ru

Правила использования текстов библейских переводов ИПБ: https://ibt.org.ru/ru/rules

Рутдикан китаб

Юнус пайгъамбрин китаб

Библия илтӀибкӀру институт

Москва

2013

Рутдикан китаб

Юнус пайгъамбрин китаб

Фикрар-хиялариз:

ibt_inform@ibt.org.ru

ISBN 978-5-93943-191-0

© Институт перевода Библии, 2013

Сифте гаф Гьюрматлу дустар!

Сифте гаф Гьюрматлу дустар!

Гирами Китабар дюнʼяйиъ варитӀан гизаф урхру ва гьюрматлу китабарикан садар ву. Учв яшамиш шулайишваз, чан миллетдиз ва хъапӀрайи диндиз дилигди, гьарсар касдиз дурар чан багъри чӀалниинди урхуз мумкинвал тувну ккунду.

Гирами Китабари вари вахтари инсанарин гъалабулугъ кайи суалариз: ухьу наънан вуш, гьаз ухьу яшамиш шулаш, гьаз дюнʼяйиъ гьамкьан писвал аш ва писвалиин фици гъалиб духьну ккундуш, – жаваб тувра.

Гирами Китабар (грек чӀалниинди Библия «китабар») – Иса Месигьдихъ хъугърударин кӀулин Китаб ву. Иса Месигьдикан чакан вуйи китабариз ЦӀийи Йикьрар кӀуру. Думу гъяйиз улихь вахтнан китабариз Кюгьне Йикьрар кӀуру. Саки Гирами Китабарин гизаф паяр мусурмнаризра кмиди заан ву, иллагьки дурариз Кьуръмик кайи пайгъамбрарикан ктитурайи китабар гизафси гирами ву.

Библия илтӀибкӀру институтди (гизаф чӀалариз Гирами Китабар илтӀикӀурайи идарайи) 2010-пи йисан «ЦӀийи Йикьрар» китаб табасаран чӀалниинди чап гъапӀну. Адагъу жара китабарин ччвурар гьаму китабдин аьхиримжи машнак ка. Хъа гьамус Институт табасаранариз чпин багъри чӀалниинди Кюгьне Йикьрариан китаб удубчӀвувалиин гизаф ву. Гьаму изданиейиз Кюгьне Йикьрариан кьюб бицӀи китаб дахил шула. Сабдиъ Юнус пайгъамбрикан ктибтура, хъа тмунубдиъ – Давуд паччагьдин аьхю бабкан. Китабарин улихь, дурариъ фтикан кӀураш, гьядисйир фуну вахтнаъ арайиз гъюрайидар вуш, жикъиди мялумат тувра.

Институтди му китаб илтӀибкӀури жафа гъизигдариз чухсагъул кӀура. Гъит дурарин жафа дав дарибшри!

Библия илтӀибкӀру институт

Рут

Рут

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

Рутдикан китаб

Му гьядисйир Израилиъ, читин вахтар айиган, арайиз гъафидар ву. Гьаму гьядисйирилантина Израилиз, Рабби[1], чпинси, имбу халкьарин Аллагьра вуйивал аьгъю шулу. Раббийиз имбу халкьарра Чан веледарси багьади ву. Рут, жара миллетдин дишагьли, Израилиз даккни Муав халкьдикан вуйи. Аммаки Рутди, чан ккунивалиинди ва вафалувалиинди, Израилиъ чаз гьюрмат-хатир гъазанмиш апӀуру. Аьхириъ дугъкан, машгьур вуйи Давуд паччагьдин аьхю баб шулу.

1

Элималикдин хизан Муавдиз гъягъюб

1^1Регьбрари гьюкум гъабхурайи вахтари Израилиъ гаш абхъру. Сар кас, чан хпирна кьюр байра хъади, Иудея уьлкейиъ айи Вифлеем шагьриъ яшамиш шулайи. Думу Муав уьлкейиз удучӀвну гъягъюру. 2Думу адмийин ччвур Элималик, хпирин ччвур Науми, хъа баярин ччвурар Махлун ва Килеун вуйи; дурар Иудеяйин Вифлеемдиъ айи Ефрафа тухмиан вуйи. Дурар Муавдиз гъюру ва гьадушваъ гъузру.

3Наумийин жилир Элималик йикӀуру, ва думу чан кьюрид баяр хъади гъузру. 4Дурари чпиз швушварди муаварин шубар хуру. Сариз Урпа кӀуйи, хъа тмунуриз – Рут. Душваъ дурар йицӀуд йисанкьан яшамиш шулу. 5Хъа дугъан кьюрид баярра, Махлунна Килеун, йихуру. Гьамци думу жилирихъна баярихъ мягьрум шулу.

Науми Вифлеемдиз кьяляхъ гъюб

6Наумийиз, РАББИ Чан халкьдин гъайгъушнаъ гъахьну ва дурариз уьл тувну, кӀури, ебхьуру. Думу, чан швушварра хъади, чан ватандиз кьяляхъ хътакуз гьязур шулу.

7Швушварра хъади думу учв яшамиш шулайишвʼан удучӀвуру. Дурар Иудеяйин жилариина кьяляхъ хътакури рякъюъ айиган, 8Наумийи чан швушвариз кӀуру:

– Кьяляхъ хъадакай, гьарсар чан дадайин хулаз гъарахри. Узухъди ва ихь гъийихдарихъди учву фици гъахьнуш, гъит РАББИЙИРА учвуз гьаци ужʼвал апӀри! 9Гъит РАББИЙИ учвуз гьарсариз жвуван жилирин хулаъ бина бихъруси апӀри!

Хъа Наумийи дурариз макарра гъапӀу. Аммаки дурар гьарай гъитӀибккну, гъишу, 10ва дишагьлийири гъапи:

– Ваъ, учу увухъди яв халкьдихьна гъюрча.

11Наумийи кӀуруки:

– Кьяляхъ хъадакай, йиз шубар; гьаз ву ичв узухъди дуфну? Учвуз жилар хьуз узу хъана баяр апӀузахъа?[*]
12Кьяляхъ хъадакай, йиз шубар, гъарахай, узу сарун швуваз гъягъюз кьаби гъахьунза. Гьеле узу: «миж кмизук» гъапнийишра, ва гьаму йишван жилирихъди духьну хъа баяр гъапӀнийишра, 13дурар аьхю шайиз, учву ккилигури гъузуб дюз вуйинхъа? Гьаз ву ичв, швуваз дурушри, ккилигури гъузну? Ваъ, йиз шубар, йиз кьисмат учвуз гъагъиб хьибди, фицики РАББИ къаршу духьназуз.

14Дурар, гьарай гъитӀибккну, хъана ишуз хъюгъю. Вушра Урпа чан сижарихъан, макар дапӀну, хътакуру, хъа Рут гъузру.

15Наумийи Рутдиз гъапи:

– Магьа яв хвани чан халкьдихьна ва чан аллагьарихьна[*] кьяляхъ хътакну; увура яв хванийин кьяляхъди хъадак.

16Амма Рутди гъапи:

– Уву дитну, узуз хъадак макӀан,
уву наана гъушиш, узура гьадина гъидиза,
уву наан яшамиш шулуш, узура гьадушваъ яшамиш хьидиза;
яв халкь – йиз халкь
ва яв Аллагь йиз Аллагь хьиди;

17уву йикӀрушваъ, узура йикӀиди ва гьадушваъ кивиди;
гьаци дарш, гъит РАББИЙИН хъял узʼин алабхъри –
саб аьжалитӀан узу увхьан жара апӀидар+.

18Наумийи, дугъу чахъди гъузуз ижмиди гьял дапӀнайиб дябкъну, сарун дугъʼин маш илипундайи. 19Хъа, Вифлеемдиз гъяйизкьан, кьюридра рякъюъ гъаши. Дурар Вифлеемдиз гъафиган, вари шагьур гьяракатнаъ абхъу. Дишагьлийири гьамци кӀуйи: «Му Науми дайин?» 20Дугъу дурариз гъапи:

– Узуз Науми (кӀваз манир) макӀанай, хъа Мара (кьутӀкьлир) йипай, гьаз гъапиш Къудратлуйи зурба дерд тувунзуз; 21мушвʼан удучӀвруган, вари айзуз, хъа РАББИЙИ ичӀиди кьяляхъ гъапӀунзу. Узуз Науми гьаз пидихъа, РАББИЙИ узухьди гъам зигуз гъитган. Къудратлуйи узу бедбахт гьапӀну!

22Магьа гьамци Науми кьяляхъ гъафи. Дугъахъди Муав уьлкейиан чан швушв муав Рутра гъафи. Дурар Вифлеемдиз, мух убгуз хъюгънайиган, гъафнийи+.

2

Рутна Вуаз чиб-чпиз алахьуб

2^1Наумийихъ чан жилир Элималикдин тухмиан бегьем гьюрмат айи девлетлу кас хъайи. Дугъан ччвур Вуаз вуйи. 2Муав миллетдикан вуйи Рутди Наумийиз кӀуру:

– Узу, хутӀлариина душну, узуз чӀалра даркӀрурин кьяляхъди мухан кӀулар уч апӀидикӀана?

Дугъу:

– Гъарах, йиз риш, – гъапи.

3Думу гъушу ва иган убгрударин кьяляхъди кӀулар дюхюз хъюгъю.

Гьаци гъабхьнуки, му хутӀил Элималикдин багахьлу Вуаздинуб вуйи. 4Магьа, Вифлеемдиан Вуаз гъюру ва иган убгрудариз:

– РАББИ учвухъди ишри! – пну салам тувру.

Дурари дугъаз:

– РАББИЙИ увуз ужʼвал апӀри! – пну жаваб тувру.

5Дугъу иган убгрударин аьхюрихьан гьерхру:

– Гьатму жигьил дишагьли шлинур ву?

6Иган убгрударин аьхюри жаваб туву:

– Му жигьил муав дишагьли Наумийихъди Муав уьлкейиан дуфнайир ву. 7Дугъу: „Иган убгрударин кьяляхъди мухан кӀулар уч апӀуз хай шулин?“, пну, гьерхнийи. Ва, гвачӀнианмина хъюгъну гьамусдиз гьамшваъ а; сирниккнакьан гъяри шулдар.

8Хъа Вуазди Рутдиз гъапи:

– Хъебехъ узухъ, йиз риш, кӀулар дюхюз жара хутӀлиина мягъян, мушвлан муулдучӀван, йиз гъуллугънаъ айи дишагьлийирихъди гьамшваъ гъуз; 9дурар фуну хутӀлизди гъягъюруш лиг ва гьадрарихъди гъарах. Магьа, увук мукучанай кӀури, узу йиз иган убгрудариризра дупназа. Увуз шид ккун гъабхьиган, йиз иган убгрудари ацӀу гварарихьна гъарах ва увура убхъ.

10Дугъу ис духьну, жилиинакьан икрам апӀури гъапи:

– Узу жара миллетдинур вушра, узу кьабул апӀузкьан яв улихь фтиинди ужувлаз лайикь гъахьну+?

11Вуазди жаваб туву:

– Узуз, яв жилир йикӀбан кьяляхъ уву яв сижариз гъапӀу варибдикан, уву яв адаш, яв дада, яв ватан дипну, увуз гьамусдиз аьгъдру халкьдихьна гъюбкан, деебхьназуз. 12Гъит РАББИЙИ увуз, яв гьадму ляхниз дилигну, туври! Уву Израилин Аллагь РАББИЙИХЬНА, Дугъан хлинццарикк архаин хьпан бадали, дуфнайир вува. Гъит увуз Дугъхьан гьубкӀну вуйи кьимат ибшри!+

13Дугъу гъапи:

– Йиз аьхюр, узуз гьамциб ужʼвал улупваки! Уву узу ккаарцунва. Яв гъуллугънаъ айи дишагьлийирин гьич саринра ккайир даршра, йиз, яв лукӀран, кӀваъ айиси гъапунва+.

14Лисундин вахтна Вуазди дугъаз гъапи:

– Уьл ипӀуз мина гъач. Кубсри ипӀин.

Думу иган убгрударин багахь деъру. Вуазди дугъаз кӀурицӀ тувру, дугъу ипӀуру, ацӀру, ва хъирибгънура гъубзру. 15Хъа мухан кӀулар уч апӀуз хъюгъру. Вуазди чан иган убгрудариз гьамциб буйругъ тувру: «Шиларин арйиригъра уч апӀуз гъитай. Дугъаз гиран макадапӀанай. 16Шиларигъянра гъядахьруси апӀинай, гьадгъаз гъитай, гъит уч апӀри, люкьнар мапӀанай».

17Гьамци дугъу хябяхъдиз уч апӀури гъахьну, хъа уч гъапӀдар гьадушвʼин ктӀишуру, ва йирхьуб сеъкьан мух шулу. 18Думу мух хулаз хуру, ва гъабхиб сижариз рябкъюру. Ва Рутди, лисундин вахтна чав гъипӀубдикан дубхну, дугъазра тувру. 19Сижари дугъхьан гьерхру:

– Гъи уву наан кӀулар уч гъапӀунва, наан гъилихунва? Уву кьабул гъапӀур ужувлакк ккахъривучв!

Рутди чан сижариз, чав наан ляхин гъапӀнуш, ктибтуру:

– Узу гъи гъилиху адмийин ччвур Вуаз вуйи.

20Хъа Наумийи чан швушваз гъапи:

– Ужʼвал ибшри дугъаз РАББИЙИХЬАН! Думу чӀивидаризра, гъийихдаризра вафалу ву.

Хъасин Наумийи дугъаз кӀуру:

– Думу адми ихь багахьлу, ихь гъайгъу зигрударикан [*] сар ву.

21Муав Рутди чан сижариз кӀуру:

– Гьеле дугъу узуз гъапнура ву: „Игнар ккудукӀайизкьан, йиз гъуллугънаъ айидарихъди гъуз“.

22Хъа Наумийи чан швушваз гъапи:

– Дугъан гъуллугънаъ айидарихъди гъягъюб ужуб апӀурава, йиз риш, жарадарин хутӀлариин увуз гиран ктапӀуб мумкин ву.

23Дугъу Вуаздин гъуллугънаъ айи дишагьлийирихъди, муханна дяхнин игнар ккудукӀайизкьан, кӀулар уч апӀуру. Дидхъан думу сижарихъди хулаъ гъузру.

3

Рутна Вуаз раццаъ

3^1Наумийи Рутдиз кӀуру: – Йиз риш, увуз рягьят хьпан бадали, яв бин ккебгънийиш, ужу даршлийин? 2Магьа Вуаз, дугъан гъуллугънаъ айи дишагьлийирихъди уву гъахьунва, думу ихь гъайгъу зигрур даринхъа? Хябяхъди дугъу раццаъ чан мух микӀлахь гьипра. 3ДижикӀну, ицци ниар кадатну, яв уччвудар палтар алахьну, раццʼина кудучӀв, аммаки ипӀуб-убхъуб апӀайиз дугъаз уву рякъруси мапӀан. 4Думу дахърушв аьгъю апӀин ва, ахуз дахъиган, душну, дугъан ликариин илипнайиб алдабгъну, увура дахъ. Хъасин уву гьапӀну ккундуш, дугъу пидивуз.

5Рутди дугъаз:

– Уву гъапибси вари апӀидиза, – кӀуру.

6Рут раццʼина гъушу ва вари чаз сижари гъапибси апӀуру. 7Вуазди гъипӀу, гъубхъу, гьялар ачухъ гъахьи, хъа гъушу ва таяйихъ ахуз дахъу. Ихтиятди Рутра дина гъафи. Дугъу дугъан ликарилан алдабгъу, учвра дахъу. 8ГьацӀишваринган думу хъиргру, илдицуру, фу лигурва, чан ликарихъ дишагьли дахъна. 9Хъа Вуазди гьерхру:

– Фуж вува?

Дугъу гъапи:

– Рут вуза, яв лукӀ, узу яв хлинцциккна гъадагъ, фицики уву йиз гъайгъу зигру багахьлу вува.

10Вуазди кӀуру:

– РАББИЙИХЬАН ужʼвал дурубкьнайир вува, йиз риш! Гьаму яв вафалувал, мугагьназтӀан хъа мюгькам шлуси гъапӀунва, фицики уву, касиб вушра, девлетлу вушра, жигьил агури гъахьундарва; 11гьаци вуйиган, йиз риш, гучӀ мапӀан, уву тӀалаб гъапӀуб вари апӀидиза. Йиз халкьдин варидарин мелзниин уву абурлу дишагьли вуди алва+. 12Дюз ву, узу яв гъайгъу зигру багахьлу вуза. Амма узутӀан багахь вуйир а. 13Ахъли гъуз, закур, эгер уву дугъу кьабул гъапӀиш, ужу ву, гъит кьабул апӀри, хъа эгер уву кьабул апӀуз ккун дархьиш, узу кьабул апӀарзаву. Гаф тувраза, РАББИ чӀивир вуйирси, йиз гафарра кӀулиз адагъидиза! ГвачӀиндизкьан ах.

14Думу дугъан ликарихъ даахну гъузу, хъа чиб-чпи рякъюри-дярякъри акв хьайиз, гъудужвуру.

Вуазди фикир гъапӀу: „Гъит раццʼина дишагьли гъюбкан саризра аьгъю дарибшри“. 15Хъа кӀуру:

– Яв зиълан илипнайи шал ча, ккибис.

Дугъу ккибису ва Вуазди душвазди йицӀикьюб сеъ мух аьху ва дугъан кьялʼин иливу, шагьриз гъушу. 16Хъа Рут чан сижарихьна гъюру. Сижари: «Фу гъабхьи, йиз риш?» – пну, гьерхру. Дугъу, Вуазди чаз фу гъапӀнуш, вари ктибтуру. 17Хъа кӀуру:

– Дугъу гьаму йицӀикьюб сеъ мух тувунзуз ва: «Яв сижарихьна ичӀи хилди мягъян», – гъапунзуз.

18Сижари гъапи:

– СацӀиб дийигъ, йиз риш, му ляхин фици ккудубкӀуруш, лигарва, фицики гъи му ляхин гьял дарапӀди думу сикин хьидар.

4

Вуазди Рут чаз хпирди гъадагъуб

4^1Вуаз шагьрин халкь уч шлу урарихьна удучӀву ва деу. Магьа багхьантина чав кӀурайи гьадму гъайгъу зигру багахьлу гъярайи. Вуазди дугъаз гъапи:

– Я мирас, мина гъач гьеле, деъ гьамушвахь.

Думу гъафи ва деу+. 2Вуазди, шагьрин агъсакълар йицӀур касдиз гъач дупну, кӀуру:

– Гьамшвахь деай.

Дурарра деъру. 3Хъа Вуазди думу гъайгъу зигру багахьлуйиз кӀуру:

– Муавдиан кьяляхъ дуфнайи Наумийи ихь мирас Элималикдин хутӀил масу тувра. 4Узу увуз хабар дебккраза ва пуз ккундазуз: гьамшвахь деънайидарин ва агъсакъларин улихь, гьадму хутӀил гъадабгъ, кӀуразавуз. Эгер увуз гъадабгъуз ккундуш, гъадабгъ, хъа эгер ккундарш, узукна йип, узуз аьгъю ибшри. Думу гъадабгъуз увузтӀан ихтияр адар, увлан алдабхъуб – узуз.

Дугъу:

– Узу гъадабгъурза, – гъапи.

5Хъа Вуазди кӀуру:

– Уву Наумийихьан хутӀил гъадабгъиш, чан мулкнаъ дукӀнайирин ччвур давам апӀбан бадали, дугъан ачӀни гъахьи муав Рутра хпирди гъадагъуб алабхъуравуин.

6Хъа думу гъайгъу зигрури кӀуру:

– Йиз мулк кам дархьбан бадали, узхьан думу хпирди гъадагъуз шулдарзухьан. Уву кьабул апӀин думуна хутӀил, фицики узхьан кьабул апӀуз хьибдар.

7Саб мутму гъадабгъруган ва гьюдюхруган, гьадму ляхин тамам хьуб улупбан бадали муганаз Израилиъ гьамциб аьдат айи: сари чан сабнуб ликриин алабхьруб илдибтну тмунуриз тувуйи. Му аьдатну Израилиъ, гьамцдар ляхнар тасдикь апӀувал улупуйи. 8Хъа думу гъайгъу зигрури Вуаздиз гъапи:

– Уву гъадабгъ.

Хъа чан ликриин алиб илдибтну дугъахьна туву. 9Хъасин Вуазди агъсакълариз ва вари адмийириз гъапи:

– Учву гьамус узу Наумийихьан Элималикдинуб вари ва Килеундинубна Махлундинуб вари гъадабгъурайивалин шагьидар вучва. 10ДукӀнайирин мулкнаъ чан ччвур гъубзбан бадали ва чан багъри юрднаан ва чан мирасарин арайиан чан ччвур дудрубгбан бадали, узу гьацира, узуз хпирди, Махлундин ачӀни гъахьи муав Рут гъадагъураза – гъи учву мидин шагьидар вучва.

11Урарихь хьайи адмийири ва агъсакълари гъапи:

– Учу шагьидар гъахьунча. Гъит РАББИЙИ увуз яв хулаъ учӀвру хпирикан, Израилин хал ккебгъу кьюрид дишагьлийирсир, Рахилна Лиясир, хпир кадаъри! Ефрафайиъ девлет уч апӀин, ва гъит Вифлеемдиъ яв ччвур адлу ибшри!+
12Ва яв хал, РАББИЙИ увуз туву гьадму жигьил дишагьлийилантина гъахьи насларилан, Ягьудайиз Тамар бабкан гъахи Перецдин халси ибшрияв!+

13Вуазди Рут гъадагъуру, дугъкан дугъаз хпир шулу. Думу дугъахъди шулу. РАББИЙИ дугъаз бицӀир тувру, ва Рутди бай апӀуру+. 14Хъа дишагьлийири Наумийиз кӀуру:

– Уву гъайгъу зигрур хътарди гъидриту РАББИ аднаъ ишри! Ва гъит дугъан ччвур Израилиъ заан ибшри! 15Думу яв юкӀв шад апӀрур, яв кьабивалиъ увуз уьл туврур хьиди. Думу уву ккуни яв швушву гъапӀур ву. Яв швушв увуз ургур байтӀан зина ву!+

16Думу бицӀир Наумийи чахьна гъадагъуру, чан хабахъ хъитру, ва гьамци уьрхюру. 17Гъунши дишагьлийири кӀури гъахьну: «Наумийиз бай гъахьну». Дугъаз Обед кӀуру ччвурра тувнийи. Думу Давуддин адаш вуйи Ессейин адаш ву.

18•Ва магьа Перецарин тухум: Перецдин бай Гьецрон,+
19Гьецрондин бай Арам, Арамдин бай Амминадаб, 20Амминадабдин бай Нецрон, Нецрондин бай Салман, 21Салмандин бай Вуаз, Вуаздин бай Обед, 22Обеддин бай Ессе, Ессейин бай Давуд ву.

[1] Жугьтарин Аллагьдиз вуйи жини ччвур айи. Думу ччвур пуб гъадагъа вуйи. Думу ччвурнан ерина дурари «РАББИ» кӀуйи.

* 1:11 БицӀидар дархьиди аьхю чве гъакӀиган, дугъан хпир тмуну чвуччву гъадагъру аьдат айи.

* 1:15 Гизаф аллагьар айи диндиъ аллагьарикан сар.

* 2:20 Мусайин Къанундиинди гьарсар касдихъ гъайгъу зигру багахьлу духьну ккундийи. Эгер бицӀидар хъадру кас гъакӀиш, гъайгъу зигру багахьлуйи дугъан тум давам дапӀну ккундийи. Думу ачӀни гъахьи хпир чаз дитуз буржлу вуйи. Думу дишагьлийикан гъахьи сарпи бай гъакӀирин бай вуди гьисаб апӀуйи. Хъа эгерки сар кас чан хутӀил касибвалиан масу тувуз мажбур шули гъабхьиш, гъайгъу зигру багахьлуйи думу гъадабгъну ккундийи.

+ 1:17 2 Пачч. 15:21, 1 Пачч. 3:17, 1 Пачч. 25:22, 2 Пачч. 19:13, 3 Пачч. 2:23

+ 1:22 2 Пачч. 21:9
+ 2:10 1 Пачч. 25:23
+ 2:12 1 Пачч. 24:20
+ 2:13 1 Пачч. 1:18
+ 3:11 Насигьятар 31:10

+ 4:1 2 Пачч. 15:2, 2 Пачч. 18:4, 2 Пачч. 19:8

+ 4:11 Эвел 29:31, Рут 1:2
+ 4:12 Эвел 38:27-29,
+ 4:13 Эвел 29:31
+ 4:15 1 Пачч. 1:8
• 4:18 Матт. 1:3-6
+ 4:18 Эвел 38:29

+ https://ibt.org.ru/ebook?id=TBN

Table of Contents

- Рут • Юнус: Рут

- Сифте гаф Гьюрматлу дустар!

- Рут

- 1
- 2
- 3
- 4